Skip to content

Neuadd y Dref

Cynlluniwyd Neuadd y Dref (1937-38, rhestrwyd yn Radd II* yn 1971), a adwaenir hefyd fel Neuadd Ercwlff, i gynnwys nenfwd Jacobean, paneli a ffenestri myliwn a achubwyd o Emral yn Sir y Fflint. 

The Town Hall

Ar flaen y Neuadd mae gatiau haearn gyr cain yn dyddio'n ôl i 1908, rhwng pileri stwco gyda chornis ac wrn (rhestrwyd yn Radd II) ar eu pennau. Plas Emral oedd un o blastai mwyaf Cymru, yn gartref i deulu'r Pulestoniaid am 700 o flynyddoedd. Crogwyd y cyntaf, Syr Roger, gan y werin tra'n ceisio codi trethi ar ran Edward I. Taflwyd yr olaf oddi ar gefn ei geffyl yn erbyn capel Emral, adeilad y bu mor eofn â'i drosi'n gytiau i gadw ei gŵn; bu farw'n wallgof yn 1775.
Tŷ dwfn tairochrog gyda ffos o'i amgylch oedd Emral, gyda'r rhan canolog a'r hynaf ohono (dechrau'r 17eg ganrif) yn cynnwys y nenfwd plastr 'fowt-faril' hynod sy'n dangos llafuriau Ercwlff.

Ychydig flynyddoedd cyn yr Ail Ryfel Byd, bu Clough yng nghwmni Harley Granville-Barker a Terence Gray o Theatr Gŵyl Caergrawnt yn trafod cynlluniau ar gyfer tŷ opera bychan yr oedd awydd ei godi pan ddigwyddodd â sylwi ar nodyn trist yn y marwolaethau yn Country Life yn cyhoeddi dymchwel Plas Emral. "Yn syn gyda'r newyddion.....ffoniais yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol.......Rhy hwyr a dim pres. Yna Amgueddfa'r V & A....dim lle. Teimlwn felly ar unwaith y dylwn wneud rhywbeth yn ei gylch fy hun: paciais fag, daliais drên, a chyrraedd Emral fel yr oedd yr arwerthiant yn dechrau......Lle'r oedd y neuadd ddawns yn y cwestiwn, y nenfwd ddaeth ar werth gyntaf a, gan nad oedd neb bron am fidio am lot mor anhylaw ac ansicr ei werth, fe'i cefais am y swm pitw o dair punt ar ddeg. Wrth gwrs, bu'n rhaid i mi brynu gweddill yr ystafell wedyn am unrhyw bris; yr hen wydr plwm yn ei ffenestri myliwn, grât y tân, yr architrafau a'r cornisiau derw - y cwbl. Ac wedi ymrwymo fy hun cyn belled â hynny, dim ond doeth fyddai i mi brynu mwy fyth o'r hen dŷ er mwyn codi adeilad newydd addas yn gartref i'r hen neuadd ddawns. O hyn y deilliodd yr olwg gymysg braidd sydd ar yr adeilad a elwir heddiw yn Neuadd y Dref, clytwaith o ddarnau Jacobean sy'n ychwanegu diddordeb ac urddas at adeilad sydd fel arall, yn fy marn i, yn syml o fodern.". Cryfhawyd y nenfwd o'r tu ôl gan saer-fforman Clough, R.O.Williams, ac wedi'i rifo a'i lifio yn gannoedd o wahanol ddarnau, dyma ostwng pob darn i gewyll yn llawn gwellt. Anfonwyd y llun o'r nenfwd gan Harvey Burton, Bryste at R.O.Williams ar 22ain Awst 1938. Mae cerfluniau uchel y nenfwd bwaog yn rhoi sain acwstig ardderchog i'r neuadd fel y tystia cerddorion fel Syr Arthur Bliss, Gerald Moore, Yvonne Arnaud, Boyd Neel ac Elena Gerhard. Daw'r gril hirgrwn o Hen Fanc Lloegr. Ar ben y llusern mae coron gopr addurnedig ar ben hen grochan bwyd moch â'i draed i fyny. Neuadd y Dref yw'r unig adeilad sylweddol ym Mhortmeirion a hwn hefyd yw un o'i rai mwyaf llwyddiannus.

Saif cerflun o bortread gan Jonah Jones wrth droed grisiau'r neuadd. Mae'r arysgrif hwn arno: "A tribute by one on behalf of the many who have shared his own pleasure in what has been here achieved." Cerfiodd Jonah hefyd gorbel o ben Clough ar y Golofnres yn ogystal â phlaciau llechi a cherfiadau eraill ym Mhortmeirion. Ysgrifennodd Clough hyn amdano: "Jonah Jones, cerflunydd amryddawn a llawn sensitifrwydd sydd, yn ffodus, yn gymydog ac yn rhywun sy'n creu gwaith gwych y mae'n fraint gennyf ei arddangos."

 

Cofrestru a’n cylchlythyr

I gael gwybod am y newyddion a cynnigion diweddaraf yn Mhortmeirion yna ymunwch a'n cylchlythyr

Diolch yn Fawr

Mi rydych wedi llwyddo i gofrestru a Cylchlythyr Portmeirion