Skip to content

Tollglwyd

Adeiladwyd dau dollborth Paladaidd Portmeirion dros ugain mlynedd ar wahân. Adeilad olaf

Toll gate

Clough oedd yr un ar y dde, a gwblhawyd yn 1976. Ni chodwyd ei gymar tan 1999. Defnyddiwyd cynllun Clough ar gyfer gatiau haearn gyr rhwng pileri ithfaen i greu terfyn gogleddol y pentref. Mae lleoliad tollborth Portmeirion wedi symud dros y blynyddoedd. Yn y dyddiau cynnar yr oedd bar y doll yn y Tollty yn Sgwâr y Batri pryd y gwahoddid ymwelwyr y dydd i ganu cloch i alw ar geidwad y doll. Tyfodd y niferoedd yn ystod y 1950au a bu'n rhaid creu mwy o le parcio a chyfleusterau arlwyo, ynghyd â thollborth newydd a godwyd ar ffurf tŵr isel, efallai er cof am dŵr canoloesol chwâl ei hynafiaid, meibion Cynan, a safai unwaith gerllaw. Ffôn cyhoeddus sydd o fewn yr adeilad hwn heddiw. Saif môr-forwyn fetel o'r 1930au a ddefnyddiwyd unwaith ar y Tŵr Gwylio bellach ar borth bwaog i fyny rhediad o risiau cerrig crynion.

Rheolai Clough y niferoedd trwy dwll crwn ym mwrdd y fynedfa a'r tu ôl iddo roedd disg a fyddai'n cylchdroi i ddangos gwahanol brisiau mynediad. Pan ddaeth y Brenin Edward VIII yno'n westai fel Tywysog Cymru, roedd y pris yn grocbris afresymol am 10/-. Parhaodd y drefn hon tan ddechrau'r 1970au pan fu'n rhaid ychwanegu prisiau degol at y ddisg.

Erbyn heddiw mae Portmeirion yn croesawu tua 240,000 o ymwelwyr bob blwyddyn. Mae'r tâl mynediad a godir wrth y tollborth yn cyfrannu'n uniongyrchol tuag at gynnal a chadw'r pentref a'r tiroedd o'i gwmpas. Gosodir yr holl fythynnod yn y pentref fel unedau gwyliau.