Skip to content

Y Gromen

Adeilad wythonglog yw'r Gromen (1960-61, rhestrwyd yn Radd II yn 1971) gyda tho crwn neu gromen ar ei ben a chiwpola wythonglog yn y canol.

Pantheon to Villa Winch

 Tua diwedd y 1950au teimlai Clough fod y pentref angen cromen a phenderfynodd fynd ati i'w ddiwallu. Gosodwyd y garreg sylfaen gan Iarll Russell, O.M., a chwblhawyd y Gromen yn ystod 1961. Ar gyfer y portsh gothig addurnedig defnyddiodd le tân Norman Shaw anferth o dywodfaen Runcorn coch o Dawpool

 yn Sir Gaer a brynodd 20 mlynedd ynghynt. Yr oedd y lle tân hwn wedi bod yno ers 1957, a'r enw arno bryd hynny oedd Yr Uchel Glwysty. Codwyd waliau cynnal y Gromen erbyn Ebrill 1959 gan adael ond y gromen ei hun. "Yng nghyswllt y gromen a'i llusern", ysgrifennai, "rhoddais i [Mr Brand-Smith, y saerfeistr] y silwét allanol o'r hyn yr oeddwn ei eisiau a'i adael i bendroni dros y gwaith adeiladu ei hun: her a wynebwyd ganddo gyda chynildeb ac urddas sy'n bleser i'w weld." Wrth i'r Gromen nesáu at gael ei chwblhau a'r belen ei gosod ar ben ei llusern, gellid gweld Clough ar ben ysgol (yr oedd bron yn wythdeg ar y pryd) yn gosod yr haenau aur arni. Tybia llawer mai teml yw'r Gromen gyda'i tho crwn a'i llusern ac yr oedd Clough dan bwysau yn aml i'w haddasu ar gyfer defnydd o'r fath ond, gan fod ei safiad ef ei hun yn ddiduedd ond eto'n un cwbl niwtral, dyfodol seciwlar a welai ar ei chyfer yn fwy na thebyg. Efallai'n rhannol oherwydd y gwrthodiad hwn, ni roddwyd caniatâd gan yr Eglwys yng Nghymru i hongian plac coffa Clough yn yr hen eglwys yn Llanfrothen. Erbyn heddiw mae'n crogi'n barchus yn y Gromen. Mae sawl eitem ddiddorol arall yma hefyd fel hen arwydd y tollty a'i fodel ar gyfer y Siantri.


Mae Syr Christopher Wern, Syr Nicholas Hawksmoor a Syr John Vanbrugh yn holi'r newydd ddyfodiad, Syr Clough. WREN: Mae'n dweud ei fod yn parchu'n gwaith ac yn rhannu'n hegwyddorion ac felly'n honni y dylid ei ystyried yntau hefyd yn Bensaer - er gwaetha'i gyfeiliorni. Beth ddywedwch eich dau? HAWKSMOOR: (yn amheus)....Wel......VANBRUGH: (yn amheus).........Ym..................Mae cartŵn Hans Feibusch 'Y Newydd Ddyfodiad', a wnaed i nodi urddo Clough yn farchog yn Rhestr Blwyddyn Newydd y Frenhines yn 1972, yn crogi yn y Gromen.

Cofrestru a’n cylchlythyr

I gael gwybod am y newyddion a cynnigion diweddaraf yn Mhortmeirion yna ymunwch a'n cylchlythyr

Diolch yn Fawr

Mi rydych wedi llwyddo i gofrestru a Cylchlythyr Portmeirion